A)BİRLEŞİK KELİMELER ŞU DURUMLARDA BİTİŞİK YAZILIR:
1)SES OLAYI VARSA
2)İKİNCİ SÖZCÜK VEYA HER İKİSİ DE ANLAMINI KAYBEDİYORSA
3)İKİNCİ SÖZCÜK SIFAT FİİL EKİ ALMIŞSA
4)SÖZCÜK , TÜRÜNÜ KAYBETMİŞSSE
B)BİRLEŞİK KELİMELER ŞU DURUMLARDA AYRI YAZILIR:
1)SES OLAYI YOKSA
2)İKİNCİ SÖZCÜK VEYA HER İKİSİ DE ANLAMINI KORUYORSA
3)BİRİNCİ SÖZCÜK SIFAT FİİL EKİ ALMIŞSSA
C)GELENEKSELLEŞMİŞ OLARAK BİTİŞİK VE AYRI YAZILAN SÖZCÜKLER
A) BİRLEŞİK KELİMELER ŞU DURUMLARDA BİTİŞİK YAZILIR:
1)SES OLAYI VARSA
(ÜNLÜ DÜŞMESİ,ÜNLÜ TÜRÜMESİ)
Kayın-ana>kaynana, Pazar-ertesi> Pazartesi
Sütlü-aş>sütlaç, ne –için>>niçin,
ne asıl> nasıl
Kayıp-olmak>kaybolmak,
emir- etmek>emretmek
2)İKİNCİ SÖZCÜK SIFAT FİİL EKİ ALMIŞSA
Cankurtar-an:
Karıcaincet-mez
Isı ölç-er:
B) BİRLEŞİK KELİMELER ŞU DURUMLARDA AYRI YAZILIR
1)SES OLAYI YOKSA
Arz etmek, sağ olmak, söz etmek, göç etmek
İcat etmek, kabul etmek, terk etmek
2)BİRİNCİ SÖZCÜK SIFAT FİİL EKİ ALMIŞSSA
Uç- an daire
Çal-ar saat
Tüken-mez dolap
A) BİRLEŞİK KELİMELER ŞU DURUMLARDA BİTİŞİK YAZILIR
3)İKİNCİ SÖZCÜK VEYA HER İKİSİ DE ANLAMINI KAYBEDİYORSA
aslanağzı, civanperçemi, kuşburnu, keçiboynuzu(bitki)
danaburnu(böcek) akbaş(kuş) bağrıkara(kuş)
kargaburnu(alet) deveboynu(boru)
hanımgöbeği(tatlı), kadınbudu(köfte) dilberdudağı(tatlı)
balköpüğü, gülkurusu, narçiçeği, yavruağzı, fildişi, devetüyü, kavuniçi vb.(renk)
tavukgöğsü(tatlı), vezirparmağı( tatlı),
Büyükayı, Küçükayı, Samanyolu(yıldız kümesi)
B) BİRLEŞİK KELİMELER ŞU DURUMLARDA AYRI YAZILIR
4)İKİNCİ SÖZCÜK VEYA HER İKİSİ DE ANLAMINI KORUYORSA
ada balığı, kılıç balığı, köpek balığı, kedi balığı
ardıç kuşu, arı kuşu, çalı kuşu, deve kuşu
ağustos böceği, ateş böceği, hamam böceği
at sineği, et sineği, meyve sineği, su sineği
deniz yılanı, ok yılanı, su yılanı
Antep fıstığı, çam fıstığı
alçı taşı, çakmak taşı, kireç taşı, Arnavut kaldırımı
NOT:
Sözcük türünü kaybetmişse de bitişik yazılır.
Çekyat, yapboz…
C) GELENEKSELLEŞMİŞ OLARAK AYRI VE BİTİŞİK YAZILAN KELİMELER
1) Alt-üst-üzeri sözcükleri soyut bir yer bildiriyorsa bitişik yazılır.
Yeraltı dünyası çok karanlıktır.
Polis tarafından gözaltına alındım.
Ayakaltında çok dolanma.
Akşamüstü,ayaküstü,bayramüstü,
Öğleüzeri,ayaküzeri,akşamüzeri sözcükleri kalıplaşmıştır.
1)Alt-üst-üzeri sözcükleri somut bir yer bildiriyorsa ayrı yazılır.
Yer altı magmaları kaynamış
Göz altıma rimel sürdüm.
Ayağımın altında tahta var.
Alt yazı
Alt geçit
Alt kurul
Sözcükleri gelenekselleşmiştir.
2) İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadlar ve lakaplar bitişik yazılır:
Gülnihar, Adıvar, Atatürk, Karaosmanoğlu, Yirmisekiz Çelebi Mehmet
3)İki veya daha çok kelimeden oluşmuşmuş il, ilçe, semt vb. yer adları bitişik yazılır:
Çanakkale, Gümüşhane; Acıpayam, Pınarbaşı, Şebinkarahisar; Beşiktaş, Kabataş
4)Kişi adları ve ünvanlardan oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarında, ünvan kelimesi sonda ise bitişik yazılır:
Abidinpaşa, Bayrampaşa, Davutpaşa, Gaziosmanpaşa( mahalle) ; Ertuğrulgazi, Kemalpaşa( ilçe) ; Mustafabey, Necatibey (cadde)
5)Ağa, baba, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:
Ağabey, beyefendi, hanımanne, hanımefendi, paşababa, efendibaba, hanımeli
6)Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları bitişik yazılır.
Başbakan, başkomiser, başhekim, başkahraman, başkent, başkomutan, başöğretmen, başsavcı, başrol
7)Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturan belirtisiz isim tamlamaları bitişik yazılır:
Aşçıbaşı, binbaşı, elebaşı, yüzbaşı
8)Farsça kurula göre oluşturulan sözler bitişik yazılır:
Kuvay-ı milliye> Kuvayımilliye gayrimenkul, gayrimeşru
Servet-i fünün> Servetifünün misakımilli, suikast
9)Arapça kurula göre oluşturulan sözler bitişik yazılır.
Darülaceze, darülfünün, fevkalede…
10)Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tecil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır:
İçişleri, Dışişleri, Genelkurmay, Gaziosmanpaşa Üniversitesi
11)Bazı belirsizlik sıfatları ve zamirler bitişik yazılır:
Biraz Birçok Birçoğu Birkaç Birkaçı Birtakım
Hiçbir Herhangi
1) Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:
Aşevi , kitabevi, doğumevi
Öğretmenevi, polisevi, yayınevi…
Bağ evi, dağ evi, orman evi, kuş evi ayrı yazılır.
2) Hane, name, zade, zede kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
Dershane beyanname dayızade afetzede Amcazade kanunname teyzezade kazazede
Depremzede siyasetname amcazade
Kahvehane seyahatname annezade
3) Yol sözcüğü ayrı yazılır.
Çevre yolu
Deniz yolu
Hava yolu
Kara yolu
Ana yol
’’Otoyol’’ bitişik yazılır.
4) SEVERLER VE SAVARLAR AYRILMAZ:
Barışsever, insansever, doğasever vatansever, hayvansever.
Uçaksavar, sineksavar
5) İÇ-DIŞ-SIRA –TAŞI SÖZCÜKLERİ AYRI YAZILIR:
Çevrim içi yurt dışı yanı sıra böbrek taşı
Ceviz içi akıl dışı peşi sıra çakıl taşı
Hafta içi kanun dışı aklı sıra
Fındık içi yasa dışı ardı sıra
6) Bilim-bilgi ayrı yazılır.
Anlam bilim
Dil bilgisi
Ruh bilimi
Halk bilimi
Halk bilgisi